Elektrik sigortası, elektrik devrelerini aşırı akımın oluşturabileceği zararlara karşı koruyan temel güvenlik elemanlarından biridir. Bir devreden normalden yüksek akım geçtiğinde devreyi keserek kabloların, cihazların ve tesisatın korunmasına yardımcı olur. Evlerde, iş yerlerinde kullanılan sigortalar, devrenin özelliklerine uygun seçilir. Doğru sigorta seçimi, elektrik tesisatının güvenli ve düzenli çalışması açısından önem taşır.
Sigorta Nedir?
Sigorta, elektrik devresinden geçen akım belirli bir seviyeyi aştığında enerjiyi kesen koruma elemanıdır. Temel amacı, aşırı akımın kablo ve diğer elektrikli ekipman üzerinde oluşturabileceği ısınmayı ve hasarı sınırlamaktır. Bir sigorta yalnızca elektrik akımını açıp kapatan sıradan bir anahtar değildir. Devrenin korunması için akım değerine göre çalışır.
Elektrik Sigortası Ne İşe Yarar?
Elektrik sigortasının temel görevi, aşırı akım oluştuğunda devreyi keserek tesisatı korumaktır. Aşırı akımın nedenleri arasında kısa devre ve devrenin kapasitesinin üzerinde yüklenmesi bulunabilir. Sigorta açtığında ilgili hatta enerji akışı kısa süreliğine durur ve arızanın daha büyük bir soruna dönüşme ihtimali azalır.
Sigorta, arızanın nedenini ortadan kaldırmaz. Kısa devre bulunan bir hatta sigortayı tekrar kaldırmak sorunu çözmez. Yeniden açma durumunda arızanın kaynağı belirlenmelidir.
|
Durum |
Sigortanın tepkisi |
Amaç |
|---|---|---|
|
Normal yük |
Devre çalışır |
Enerji aktarımını sürdürmek |
|
Aşırı yük |
Devreyi kesebilir |
Kablonun aşırı ısınmasını önlemek |
|
Kısa devre |
Çok hızlı şekilde açar |
Arızalı hattı ayırmak |
|
Arıza sonrası |
Yeniden kurulabilir veya değiştirilebilir |
Devreyi tekrar güvenli hale getirmek |
Otomatik Sigorta Nasıl Çalışır?
Otomatik sigortalar, aşırı yük ve kısa devre gibi durumlarda devreyi otomatik olarak açacak şekilde tasarlanır. Aşırı yükte koruma mekanizması belirli bir süre içerisinde devreyi keserken kısa devrede çok daha hızlı bir açma gerçekleşir.
Sigorta attığında üzerindeki kol genellikle açık konuma geçer. Arıza giderildikten sonra koşullarda kol yeniden açılarak enerji verilebilir. Sigortanın tekrar tekrar açması, devrede çözülmesi gereken bir problem bulunduğunu gösterir.
Sigorta Çeşitleri Nelerdir?
Elektrik tesisatlarında farklı amaçlara yönelik sigorta ve koruma elemanları bulunur. Konutlarda sık karşılaşılan otomatik sigortalar, devreleri aşırı akıma karşı korumak için kullanılır. Daha özel tesisatlarda farklı karakteristiklere ve yapılara sahip ürünler tercih edilebilir.
|
Sigorta türü |
Genel kullanım amacı |
|---|---|
|
Otomatik sigorta |
Aşırı akım ve kısa devre koruması |
|
Minyatür devre kesici |
Konut ve ticari devrelerin korunması |
|
Motor koruma şalteri |
Motor devrelerinin korunması |
|
Kaçak akım koruma cihazı |
Kaçak akımlara karşı koruma |
|
NH sigorta |
Yüksek akım gerektiren güç devreleri |
Bu ürünlerin görevleri aynı değildir. Özellikle kaçak akım koruma cihazı ile otomatik sigorta birbirinin yerine kullanılmaz. Kaçak akım koruma cihazı, elektrik akımının istenmeyen bir yoldan toprağa kaçması gibi durumları algılayarak farklı bir koruma sağlar.
Sigorta Üzerindeki B, C ve D Harfleri Ne Anlama Gelir?
Otomatik sigortalarda bulunan B, C ve D tipi ifadeleri, sigortanın ani akım yükselmelerine karşı açma karakteristiğini gösterir.
- B tipi sigortalar genellikle konutlardaki aydınlatma ve priz gibi düşük ilk akım çeken devrelerde değerlendirilir.
- C tipi, motor ve bazı endüktif yüklerin bulunduğu uygulamalarda tercih edilebilir.
- D tipi ise ilk çalışma akımı daha yüksek olan belirli endüstriyel yüklerde kullanılabilir.
Ancak yalnızca cihazın türüne bakarak karakteristik seçmek doğru değildir. Devrenin kısa devre akımı, kablo özellikleri ve koruma düzeni birlikte değerlendirilerek uygun tip belirlenmelidir.
Sigorta Amperi Nasıl Seçilir?
Sigorta amperi, korunacak devrenin özelliklerine göre belirlenir. Seçimde yalnızca bağlanacak cihazın gücü dikkate alınmaz. Kablonun kesiti, devrenin çalışma akımı, döşeme yöntemi ve yükün özellikleri de değerlendirilir. Sigortanın amacı, devreyi gereksiz yere kesmek kadar korumasız bırakmaktan da kaçınmaktır.
Örneğin kablonun taşıyabileceği akımın üzerinde bir sigorta kullanılması, kabloyu yeterince korumayabilir. Çok düşük değerli bir sigorta ise normal çalışma koşullarında gereksiz açmalara yol açabilir. Bu nedenle sigorta ve kablo seçimi birlikte yapılmalıdır.
Sigorta Neden Atar?
- Sigorta, aynı devrede kapasitenin üzerinde cihaz çalıştığında oluşan aşırı yük nedeniyle atabilir.
- Kısa devre meydana geldiğinde akımın aniden yükselmesi sigortanın devreyi kesmesine neden olabilir.
- Arızalı bir elektrikli cihaz, bağlandığı devrede sigortanın tekrar tekrar atmasına yol açabilir.
- Priz, anahtar, klemens veya kablo bağlantılarındaki sorunlar sigortanın açmasına neden olabilir.
- Sigortanın sürekli atması, yalnızca sigortayla ilgili değil, tesisatta veya bağlı cihazlarda bulunan bir arızayla ilişkili olabilir.
Sigorta ile Kaçak Akım Rölesi Arasındaki Fark Nedir?
Sigorta ile kaçak akım koruma cihazının görevleri farklıdır. Sigorta temel olarak aşırı akım ve kısa devreye karşı devreyi korurken kaçak akım koruma cihazı, giriş ve çıkış akımları arasındaki farkı izleyerek kaçak durumlarını algılar. Bu nedenle bir tesisatta yalnızca sigorta bulunması, kaçak akıma karşı sağlanan korumanın yerine geçmez.
Elektrik panosunda kullanılacak koruma elemanlarının seçimi tesisatın yapısına göre yapılmalıdır. Cihazların bağlantısı ve test işlemleri yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Sigorta Kullanımında Nelere Dikkat Edilir?
- Sigortanın amper değeri, korunacak devrenin kablo kesiti ve çalışma akımıyla uyumlu olmalıdır.
- Sigorta sürekli atıyorsa daha yüksek amperli bir ürün takmak yerine öncelikle sorunun kaynağı araştırılmalıdır.
- Elektrik panosunda hangi sigortanın hangi hattı koruduğu açıkça belirtilmelidir.
- Sigorta değişimi veya pano üzerinde yapılacak müdahaleler sırasında enerji kesilerek güvenli çalışma koşulları oluşturulmalıdır.
- Sigorta ve diğer koruma elemanlarının seçimi, tesisatın özellikleri dikkate alınarak yetkin bir elektrik uzmanı tarafından yapılmalıdır.
Öne Çıkanlar
- Elektrik sigortası, aşırı akım ve kısa devre durumlarında devreyi keserek tesisatın korunmasına yardımcı olur.
- Sigorta amperi, cihazdan bağımsız olarak kablonun taşıma kapasitesi ve devrenin özellikleriyle birlikte belirlenir.
- Sigortanın sürekli atması, aşırı yük veya elektriksel bir arıza bulunduğunu gösterebilir.
- Otomatik sigorta ile kaçak akım koruma cihazı farklı görevler üstlenir ve birbirinin alternatifi değildir.