Sıva altı priz, duvarın içine gömülen bir kutuya (buat) takılır ve duvarla neredeyse aynı hizada durur. Sıva üstü priz ise gövdesiyle birlikte doğrudan duvarın yüzeyine vidalanır, kablosu da duvarın üstünden gelir. Yeni yapılan veya tadilattan geçen bir evde sıva altı priz kullanılır; duvarı kırmadan priz eklemek gerektiğinde, bodrum, garaj ve atölye gibi yerlerde ise sıva üstü priz daha pratiktir. Bu yazıda iki tipin montaj farkını, hangisinin nerede kullanılacağını ve nemli alanlarda neye dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Sıva altı priz nedir?
Sıva altı tesisatta kablolar, duvar sıvanmadan önce duvara açılan kanallara döşenen boruların içinden geçirilir. Prizin olacağı noktaya sıva altı buat yerleştirilir. Priz mekanizması bu buatın içine vidalarla ya da pençeyle tutturulur, üzerine çerçeve takılır. Sonuçta duvarda yalnızca birkaç milimetre çıkıntı yapan çerçeve ve priz yüzü görünür.
Sıva altı ürünler genellikle iki parça halinde satılır: mekanizma ve çerçeve. Örneğin Viko Karre ve Meridian, Exen Karell ve Ovivo Grano ve Mina serilerinde topraklı priz, kapaklı priz ve çocuk korumalı priz mekanizmaları çerçeve hariç satılır; aynı seriden tekli, ikili veya altılıya kadar yatay çerçeve seçilir. Exen Karell monoblok topraklı priz gibi çerçevesi gövdeyle birlikte gelen modeller de vardır. Seriler ve mekanizma çeşitleri anahtar ve prizler kategorimizde yer alır.
Prizin oturacağı kutuları sıva altı buatlar kategorisinde bulabilirsiniz. Tuğla veya beton duvarda norm buat kullanılır. Alçıpan duvarda ise plakaya kıskaçla tutunan alçıpan buatı gerekir; tuğla duvar için üretilen buat alçıpanda sağlam durmaz.
Sıva üstü priz nedir?
Sıva üstü prizin gövdesi kendi kutusunu da içerir. Gövde, dübel ve vidayla duvarın yüzeyine sabitlenir; kablo, gövdenin alt veya üst kısmındaki girişten içeri alınır. Duvarın içinde boru ve buat gerekmediği için montaj kısa sürer ve toz çıkmaz. Kablo duvarın üstünden, bir kablo kanalı veya boru içinde ya da kelepçeyle sabitlenen NYM (antigron) kabloyla getirilir.
Sıva üstü prizler duvardan birkaç santimetre dışarı taşar ve sıva altı modeller kadar düz bir görüntü vermez. Buna karşılık nemli yer için kapaklı tipleri yaygındır. Sıva üstü anahtar ve prizler kategorimizde Depa Nemliyer, Viko Palmiye Nemliyer ve Elbi Alsu serilerinin topraklı, kapaklı topraklı ve ikili prizleri, Depa'nın aynı gövdede priz ile anahtar veya komitatör bulunan kombinasyon modelleri ve kuru mekân için Depa sıva üstü klasik topraklı priz bulunur.
Sıva altı ve sıva üstü priz arasındaki farklar
| Özellik | Sıva altı priz | Sıva üstü priz |
|---|---|---|
| Montaj | Duvara gömülü buatın içine | Doğrudan duvar yüzeyine |
| Kablo | Duvar içindeki borudan gelir | Kablo kanalı, boru veya kelepçeli kabloyla duvar üstünden gelir |
| Ne zaman takılır? | Kaba inşaatta veya kapsamlı tadilatta, sıvadan önce altyapı hazırlanır | Her zaman, duvarı kırmadan |
| Görünüm | Duvarla hemen hemen aynı hizada, çerçeve seçenekleri fazla | Duvardan taşar, kablo hattı da görünür |
| Darbeye karşı | Gövde duvarın içinde kaldığı için daha korunaklı | Çıkıntılı gövde çarpmalara daha açık |
| Tipik yer | Salon, yatak odası, mutfak, ofis | Bodrum, garaj, depo, atölye, sonradan eklenen noktalar |
Elektriksel açıdan iki tip aynıdır. Ev tipi topraklı prizler her iki montaj tipinde de genellikle 16 A ve 250 V değerindedir; örneğin Viko Palmiye nemliyer sıva üstü topraklı prizin anma akımı 16 A'dır. İkisini ayıran montaj şekli, görünüş ve kullanım yeridir. Topraklı prizin neden şart olduğunu topraklı priz nedir yazımızda anlattık.
Hangisi nerede kullanılır?
Yeni yapılan veya baştan yenilenen evler
Duvarlar sıvanmadan önce tesisat çekiliyorsa tercih sıva altı prizdir. Boru güzergâhı ve buat yerleri bu aşamada belirlenir, sonradan priz eklemek ise duvar kırmayı gerektirir. Bu yüzden televizyon ünitesi, çalışma masası, mutfak tezgâhı ve yatak başı gibi noktalarda kaç priz gerektiğini önceden hesaplayıp birkaç fazla nokta bırakmak sonradan yaşanacak sıkıntıyı önler.
Sonradan priz eklenmesi gereken yerler
Kiracı olduğunuz bir dairede, boyası yeni yapılmış bir odada veya duvarı kırmak istemediğiniz durumlarda sıva üstü priz ve kablo kanalı birlikte kullanılır. Hat, en yakın prizden veya buattan alınır, kanalın içinden yeni prize taşınır. Bu iş için kanal ölçüleri ve montaj aksesuarlarını kablo kanalları kategorimizde bulabilirsiniz; hangi ölçünün seçileceğini kablo kanalı çeşitleri yazımızda anlattık. Ofislerde aynı ihtiyaç için prizin doğrudan kanalın üzerine takıldığı modüler priz kanalları da kullanılır.
Bodrum, garaj, depo ve atölye
Duvarların çoğu zaman sıvasız ya da beton olduğu bu alanlarda tesisat genellikle duvar üstünden gider. Sıva üstü priz hem hızlı takılır hem de arıza olduğunda müdahalesi kolaydır. Toz ve su sıçraması olabilecek bir atölyede kapaklı model seçin.
Banyo, mutfak, balkon ve nemli alanlar
Nemli yerlerde priz, montaj tipinden bağımsız olarak kapaklı ve su sıçramasına karşı korumalı olmalıdır. Bunun ölçüsü IP sınıfıdır: IP44, 1 mm'den büyük katı cisimlere ve her yönden su sıçramasına karşı koruma anlamına gelir. Toz da olan ortamlarda IP54 tercih edilir. Sınıfların neyi ifade ettiğini IP koruma sınıfı nedir yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. Sitemizdeki nemliyer ürünlerin IP değerini satın almadan önce ürün etiketinden ve üretici kataloğundan kontrol edin.
Banyoda ayrıca konum önemlidir. IEC 60364-7-701 standardına göre priz, küvet veya duş teknesinin kenarından en az 60 cm uzağa konur ve banyo hattı 30 mA'lik kaçak akım rölesiyle korunur. Mutfakta tezgâh üstündeki prizlerde, sıva altı serilerin kapaklı topraklı priz mekanizmaları kullanılabilir; Viko Karre/Meridian, Exen Karell ve Ovivo Grano/Mina serilerinde bu mekanizmalar bulunur.
Satın almadan önce kontrol edin
- Ürün adında "sıva altı" ya da "sıva üstü" ibaresine bakın. Sıva altı bir mekanizma buat olmadan duvara takılamaz.
- Sıva altı mekanizma alıyorsanız aynı seriden çerçeve almayı unutmayın. Farklı markaların mekanizma ve çerçeveleri çoğu zaman birbirine uymaz.
- Mevcut prizi yenisiyle değiştirirken eski buatın ölçüsünü ve durumunu kontrol edin. Kırık veya gevşek bir buat, yeni mekanizmanın sallanmasına neden olur.
- Evde küçük çocuk varsa çocuk korumalı mekanizma seçin. Bu prizlerde fiş takılmadan delikler kapalı kalır.
- Priz montajından önce ilgili sigortayı kapatın ve hattın enerjisiz olduğunu kontrol kalemiyle doğrulayın. Yeni hat çekilecekse bağlantıyı bir elektrikçiye yaptırın.
Sık sorulan sorular
Sıva altı priz sıva üstüne takılabilir mi?
Doğrudan takılamaz. Sıva altı mekanizmanın arkası açıktır ve bir buatın içine yerleşecek şekilde tasarlanmıştır. Duvar üstünde priz gerekiyorsa sıva üstü için üretilmiş bir model kullanın.
Sıva üstü priz güvenli mi?
Doğru takıldığında ve hattı topraklıysa sıva altı prizle aynı elektriksel güvenliğe sahiptir. Duvardan taşan gövde çarpmalara daha açık olduğu için geçiş yollarında ve kapı arkalarında dikkatli konumlandırın.
Banyo için hangi priz kullanılmalı?
Sıva altı veya sıva üstü fark etmez; kapaklı, en az IP44 korumalı ve topraklı bir priz seçin. Prizi küvet ve duş kenarından en az 60 cm uzağa koyun ve hattın 30 mA kaçak akım rölesiyle korunduğundan emin olun.
Sıva üstü priz takmak için duvar kırmak gerekir mi?
Gerekmez. Priz gövdesi dübel ve vidayla duvara tutturulur, kablo da kablo kanalı veya boru içinde duvarın üstünden getirilir.