Buat, elektrik tesisatında kabloların eklendiği, hatların dallara ayrıldığı ve priz ya da anahtar mekanizmasının takıldığı plastik kutudur. Duvarın içine gömülen tiplere sıva altı buat, duvarın yüzeyine vidalanan tiplere sıva üstü buat denir; bunların içinde ek buatı olarak kullanılan kare buatlar, alçıpan duvar için üretilen buatlar ve nemli yerler için contalı antigron buatlar bulunur. Hangisinin seçileceği duvarın yapısına, ortamdaki neme ve kutuya kaç kablonun gireceğine bağlıdır. Bu yazıda buat çeşitlerini, nerede hangisinin kullanıldığını ve buat içinde ekin nasıl yapıldığını anlatıyoruz.
Buat ne işe yarar?
Tesisatta kablolar sigorta kutusundan çıkıp borular içinde ilerler. Bir hattın iki odaya ayrılması, lambaya giden kablonun anahtardan gelen kabloyla birleşmesi ya da boru güzergâhının yön değiştirmesi gereken her noktada bir buat bulunur. Buatın üç görevi vardır:
- Kablo eklerini tek bir kapalı kutuda toplar. Boru içinde, sıva altında veya kablo kanalında ek yapılmaz; ekler buatta yapılır.
- Ekleri dışarıdan gelecek darbeye, toza ve elle temasa karşı korur. Ek yerinde bir arıza çıkarsa ısınma kutunun içinde kalır.
- Arıza aramayı kolaylaştırır. Kapak açıldığında hangi hattın nereden geldiği görülür, duvar kırılmadan müdahale edilir.
Bu son nokta yüzünden buatın kapağı her zaman ulaşılabilir kalmalıdır. Sıvanın veya alçının altında kalan, üstüne dolap monte edilen buatta arıza bulmak için duvarı açmak gerekir.
Buat çeşitleri
Sıva altı norm buat
Evlerde en çok kullanılan tiptir. Yuvarlak gövdeli bu kutu, tuğla veya beton duvara açılan yuvaya alçı ya da harçla sabitlenir. Priz, anahtar ve data prizi mekanizmaları içine vidalanır; az sayıda kablonun eklendiği noktalarda da ek kutusu olarak kullanılır. Sıva altı buatlar kategorimizde Mutlusan ve Çetsan norm buatlar bulunur. Ek kutusu olarak kullanılan norm buatın ağzı, Çetsan ve Mutlusan'ın bombeli lüks buat kapaklarıyla kapatılabilir.
Priz takılacak buatın sıva altı ve sıva üstü priz seçimine etkisini sıva altı ve sıva üstü priz farkı yazımızda anlattık.
Sıva altı kare buat (ek buatı)
Kare buat, bir odanın veya dairenin ana dağıtım noktasıdır. Sigorta kutusundan gelen hat burada priz, aydınlatma ve diğer odalara giden kollara ayrılır. Çok sayıda boru girdiği ve içinde çok sayıda ek yapıldığı için norm buattan büyüktür. Genellikle kapı üstüne veya tavana yakın bir yükseklikte duvara gömülür. Sitemizde Çetsan'ın ABS gövdeli 100x100x45, 120x120x48, 150x150x52 ve 200x200x55 mm kare buatları ve her birine uyan kapaklar ayrı ayrı satılır.
Alçıpan buatı
Alçıpan duvarın arkası boş olduğu için tuğla duvar buatını sabitleyecek harç yoktur. Alçıpan buatının kenarında, vida sıkıldıkça açılarak plakanın arkasına tutunan kıskaçlar bulunur. Plakaya buat çapında delik açılır, buat yerleştirilir ve vidalar sıkılır. Tuğla duvar için üretilen norm buat alçıpanda sağlam durmaz, prizi takıp çıkarırken yerinden oynar. Alçıpan tavan veya bölme duvarda çalışacaksanız bu tip buatı tercih edin.
Sıva üstü buat
Sıva üstü buat dübel ve vidayla duvarın yüzeyine tutturulur. Tesisatın duvar üstünden gittiği bodrum, otopark, depo ve atölyelerde, sonradan eklenen hatlarda ve kablo kanalı ile çekilen hatların ek noktalarında kullanılır. Sıva üstü buatlar kategorimizde Çetsan 180x110x65 mm ve 220x150x85 mm ile Vest 110x110x74 mm ve 110x110x120 mm buatlar bulunur. Kutuya giren boru veya kablo sayısı arttıkça uzun ve derin modeller daha rahat çalışma alanı bırakır.
Nemli yer (antigron) buatı
Antigron buat, kapağı contalı ve kablo girişleri lastik rakorlu ya da kesilerek açılan membranlı sıva üstü buattır. Islak hacimlerde, balkonda, bahçe duvarında, otoparkta ve su sıçrayan atölye alanlarında kullanılır. Sitemizdeki Çetsan 85x85 mm ve 110x110x75 mm modellerin koruma sınıfı IP54'tür ve TSE belgelidir. Vest 85x85x45 mm antigron buat da aynı gruptadır.
IP54'teki 5, cihazın çalışmasını bozacak miktarda tozun içeri girmediğini; 4 ise her yönden gelen su sıçramasına karşı korumayı gösterir. Doğrudan yağmur alan dış cephe veya hortumla yıkanan zeminler için IP55 ya da IP65 sınıfında buat seçmek gerekir. Rakamların anlamını IP koruma sınıfı nedir yazımızda bulabilirsiniz.
Kamera montaj buatı
Güvenlik kamerasının altına takılan bu kutu, kameranın enerji ve görüntü kablosu bağlantılarını içinde saklar. Bağlantılar dışarıda açıkta kalmaz, kamera da düz bir zemin üzerine oturur. Sitemizdeki kamera montaj buatını sıva üstü buatlar kategorisinde bulabilirsiniz.
Nerede hangi buat kullanılır?
| Kullanım yeri | Uygun buat |
|---|---|
| Tuğla veya beton duvarda priz ve anahtar | Sıva altı norm buat |
| Oda ve daire girişindeki ana dağıtım noktası | Sıva altı kare buat ve kapağı |
| Alçıpan duvar ve asma tavan | Kıskaçlı alçıpan buatı |
| Bodrum, depo, atölye, kablo kanalı hatları | Sıva üstü buat |
| Balkon, bahçe, otopark, su sıçrayan alanlar | IP54 veya üzeri antigron buat |
| Güvenlik kamerası bağlantısı | Kamera montaj buatı |
Buat ölçüsünü seçerken kutuya kaç borunun gireceğini ve içinde kaç ek yapılacağını sayın. Klemensler ve kablo fazlası kutuya sığmıyorsa kapak zorlanarak kapatılır, kablolar ezilir. İleride hat eklenebilecek noktalarda bir boy büyük buat seçmek iş kolaylığı sağlar. Tüm modelleri buatlar kategorimizde karşılaştırabilirsiniz.
Buat içinde kablo eki nasıl yapılır?
Buat içindeki ekler klemensle yapılır. Kabloları birbirine bükerek izole bantla sarmak eskiden yaygın bir yöntemdi; bant zamanla kurur ve açılır, bükülmüş teller gevşeyip ısınır. Klemens her kabloyu kendi yuvasında tutar ve kapağı açan kişi hangi kablonun nereye gittiğini görebilir.
Buat içi klemensler kategorimizde üç tip bulunur:
- Conext geçmeli buat içi klemensler 2, 3, 4 ve 5 kutupludur, 0,5-2,5 mm² kesitteki tek telli kabloyu alır. Soyulan kablo ucu yuvaya itilir ve kilitlenir.
- Conext mandallı çok amaçlı klemensler 0,2-2,5 mm² arasında hem tek telli hem çok telli kabloyu alır. Mandal kaldırılır, kablo yerleştirilir ve mandal kapatılır. Lamba ve armatür bağlantısında işe yarar.
- Conext sıralı kompakt klemensler 1'den 3'e kadar kutuplu, yine 0,2-2,5 mm² aralığındadır.
Ek yaparken faz, nötr ve toprak iletkenlerini ayrı klemenslerde toplayın ve renklere göre bağlayın; hangi rengin hangi iletken olduğunu faz, nötr ve toprak kablosu nedir yazımızda anlattık. Kablo ucunu klemensin üzerinde yazan boy kadar soyun; fazla soyulan kısım klemensten dışarı taşar. Klemens çeşitlerinin genel tanıtımı için klemens nedir yazımıza göz atabilirsiniz. Buat içinde çalışmaya başlamadan önce ilgili sigortayı kapatın ve kontrol kalemiyle hattın enerjisiz olduğunu doğrulayın.
Sık sorulan sorular
Buat ile priz kutusu aynı şey mi?
Günlük dilde ikisine de buat denir. Priz ve anahtar mekanizmasının takıldığı yuvarlak kutu norm buattır. Yalnızca kabloların eklendiği, üstü kapakla kapatılan kutulara da ek buatı denir; bunlar norm buat ve lüks kapakla ya da kare buatla yapılır.
Buatın üzeri sıvayla kapatılabilir mi?
Kapatılmamalıdır. Buat kapağı sonradan açılabilecek şekilde açıkta kalmalıdır. Üstü kapatılan bir buattaki gevşek bağlantı, ancak duvar kırılarak bulunabilir.
Banyoda hangi buat kullanılır?
Sıva altı tesisatta banyo prizi ve anahtarı norm buata takılır, ancak bunların üzerine kapaklı ve su sıçramasına karşı korumalı mekanizma seçilir. Sıva üstü ek gerekiyorsa en az IP44, tercihen IP54 contalı buat kullanın ve buatı duş ve küvetten uzak bir noktaya yerleştirin.
Sıva üstü buat dışarıda kullanılır mı?
Kapağı contalı ve IP sınıfı belirtilmiş bir antigron buat kullanılırsa kullanılır. Güneş alan yerlerde plastik zamanla sertleşip çatlayabileceği için UV dayanımı belirtilen ürünleri tercih edin ve kablo girişlerini aşağıdan yapın.